In traumatherapie spreken we vaak over overdracht, schema-activatie en hechtingsdynamiek. We analyseren wat er tussen cliënt en therapeut gebeurt. Maar relationele spanning is zelden alleen cognitief georganiseerd.
Ze is belichaamd.
Binnen bottom-up benaderingen weten we dat veel traumareacties opgeslagen liggen in impliciet en procedureel geheugen. Het lichaam registreert veiligheid of dreiging vaak vóórdat er taal of betekenis is. Iemand kan zeggen dat het veilig voelt, terwijl de adem versnelt of de schouders zich aanspannen. Of cognitief begrijpen dat de situatie anders is dan vroeger, terwijl het autonome zenuwstelsel nog reageert alsof het gevaar reëel is.
Dat is geen onwil. Dat is neurobiologie.
Bij complex trauma is het zenuwstelsel vaak gesensitiseerd voor relationele cues. Niet alleen expliciete dreiging, maar ook subtiele signalen, tempo, toon, nabijheid, richting geven, begrenzing, kunnen activatie oproepen. Wat zichtbaar wordt kan lijken op weerstand, vermijding of terugtrekking. Maar onderliggend kan het gaan om hyperarousal, hypoarousal of een beschermende modus die het contact probeert te reguleren.
Dissociatie kan zich zowel in de gesprekskamer als in een meer lichamelijke setting voordoen. Soms is het duidelijk zichtbaar: verstilling, afwezige blik, verlies van contact. Soms subtieler: praten zonder voelen, analyseren zonder betrokkenheid. In beide gevallen vraagt het om afstemming en regulatie.
Wat dit werk complex maakt, is dat ook het zenuwstelsel van de therapeut meedoet. Relationele spanning is geen eenrichtingsverkeer. Het is co-regulatie of soms co-dysregulatie. Een lichte versnelling in mijn eigen tempo, de neiging om harder te sturen of juist terughoudend te worden, kan een signaal zijn dat er in het relationele veld iets verschuift.
Lichaamsgericht werken betekent voor mij daarom niet alleen aandacht hebben voor wat de cliënt voelt, maar ook voor wat er tussen ons gebeurt, somatisch en relationeel.
In bokspsychotherapie wordt dit proces vaak concreet. Niet omdat dissociatie daar niet kan optreden, maar omdat regulatie, grenzen en afstemming direct voelbaar worden in beweging. Afstand, tempo, druk, ritme en keuzevrijheid zijn zichtbaar en beïnvloedbaar. Het Window of Tolerance wordt geen abstract model, maar iets wat je samen monitort en bijstuurt.
Je ziet wanneer spanning oploopt. Je merkt wanneer iemand inzakt. Je kunt doseren, vertragen, activeren of begrenzen in het moment.
Wat in gesprek soms alleen besproken wordt, kan daar direct geoefend worden.
Niet alles wat rustig oogt is gereguleerd.
Niet alles wat spanning oproept is onveilig.
De vraag verschuift dan van: “Waarom werkt iemand niet mee?” naar: “Wat gebeurt er in het lichaam, en welke relationele betekenis krijgt dat hier en nu?”
Daar, in het belichaamde contact, wordt zichtbaar wat woorden soms nog niet kunnen dragen.
Welke signalen in jouw behandelkamer, verbaal of lichamelijk, helpen jou om relationele spanning te herkennen en te reguleren?
